أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
77
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
جماعات عشاير و قبايل متجاوره در داعيهء اين بودند كه جز امارت جليله مرجع [ و ملجائى ] ديگرى نمىشناسند ، و براى اينكه هركس از كوچك و بزرگ بداند كه مكهء مكرّمه از اجزاى متمّمه و مقدسهء ممالك عثمانى است كشيده شدن بيرق عثمانى در قلاع مكهء مكرّمه از طرف كوماندانى محليّه و حاجى نجيب پاشاى مير لواء تصوّر و تصميم كرده شده ، و براى اينكه اگر يك انقلابى روى دهد در مقابل آن بىتهيّه و تدارك نباشند اوّلا محمّد جاويد آغانام بيكباشى را كه از قدماى صاحبمنصبان قلاع بود احضار كرده و كشيدن بيرقها را محرمانه امر نموده و براى رفع و تسكين اغتشاشى كه در هنگام كشيدن بيرق ملحوظ و متصوّر بود ؛ مشار اليه را به اجراى تدابير عسكريه مأمور نمودند . پس از آن بيرقها و كليهء لوازم او را حاضر و آماده ساخته و امر نمودند كه به تدابير حفظ و حراست سعى و مسارعت كنند . و پس از آنكه كليهء لوازم اين كار را تهيّه و تدارك نموده و حتّى عساكر لازمه را كه براى حفظ و حراست مقتضى بود مسلّح ساخت به دائره جليلهء امارت عزيمت كرده با امير سابق شريف عبد المطلب افندى ملاقات كرده و دائر به لزوم كشيدن بيرق مقدمات كافيه و مقنعه بيان نموده و دلائل قويه اظهار كرد كه در اين باب بواسطهء تدابير عسكريه هيچگونه اختلال و انقلابى روى نخواهد داد ، به اين وسيله رأى و موافقت امير مشار اليه را جلب نموده و حتى مقرّر گرديد ، پس از آنكه بيرقها كشيده شده و توپها خالى گرديد ، البسهء رسميّهء خود را پوشيده به حرم شريف مسجد الحرام عزيمت و به دعاى دوام دولت عثمانى مداومت شود ؛ و از آنجا به مواقع عسكريّه مراجعت كرده ، امر داد كه در عموم قلاع در يك آن رايات عثمانى كشيده شود و بيست [ و ] يك تير توپ انداخته شده و موزيك مترنّم شود و عساكر عثمانى به ترتيب نظام از توپخانه به حرم مسجد الحرام بروند . فرداى آن روز على الصّباح در يك آن در عموم قلاع بيرقها كشيده شده و توپها خالى گرديد و پاشاى مشار اليه البسهء رسميه خود را پوشيده با مقدارى از عساكر عثمانى به خانه شريف عبد المطلب عزيمت و در مرافقت او با جمعيّت كثير به حرم شريف